Search
1/ Sasi ardi...Historia

Bere ohantzea Aiako Harriaren eta Larrunen maldetan du (Oiartzun, Lesaka, Sara eta Biriatou herrietan). Handik hedatu zen gure larre eta oihan azpietan.

Pottoka eta Betizuarekin mendixkak « garbitzen » zituen Lapurdi eta Baxenafarroan. Etxe ttipietan erresalbu bat zen geroari buruz. Hoberenak baztertzen ziren artetan Zikiro ala Bildots larri, etxeko pesta buruetako.

Esne galde gorria jin zelarik hogoi garren mende erditik goiti, Manex buru gorriak gainditu zuen gure muttur gorri ttipia, lasaiago zelakotz deizteko eta esne emaile hobea zelakotz.

Hogoita bat garren mende hastapenean Sasi Ardia orroitzapen bat bezala baizik ez zen aipatzen. Amorratu batzuek lan berezi bat egin behar izan zuten ardi honi buruz. Lana gauzatu zen Sasi Artalde taldea sortuz 2014ean eta beste bi urte berantago ministerioak ezagutza ofizial bat emanez arrazari. Ondoko urtean, 2017an, gure ardi ttipiak Ondarearen Talde Nagusiak antolatzen duen animaleen biziaberastasunaren aldeko lehiaketaren lehen prezioa irabazi zuen.

Sasi ardi Arraza
Bizia, larrea eta ama sena, lehengo lekuak berriz berreskuratzen ari da.
KOPURUA

Oraingo kondaketek diote Euskal Herriko ardi arraza xumeena dela : 1 000 kondatzen dira iparaldean eta doblea hegoaldean. Informazio gisa, Manex buru gorria arrazak, 270 000 ardi kondatzen ditu.

BEREZITASUNAK

Buru zabal eta muttur fina, lepoko ile gorria, belarriak xut eta zango arinak ditu Sasi Ardiak. Emeak 35 – 40 bat kilo egiten ditu eta arrak hamar bat kilo gehiago.

Euskal Herri guziko hazleen arrangura ardiaren itxura definitzea izan da. Eztabaidatua izan den lan baten bidez, ardi hunen berezitasunak zerrendatuak izan dira.

Beti kurri eta eremu jalea denez, ez da aise ardi hunen atxikitzea lau harriren artean. Alta, ama paregabea da eta ez du kasik sekulan berak egin duen bildotsa galtzen.

HAZTEKO MOLDEAK

Ez da aise tropa handitan atxikitzea gure Sasi Ardia, talde ttipitan edo bakarrik nahiago duelakotz ibili ahantziak diren larre eta sastrapetan. Zonbaitetan, ez da posible artzainkatzea zakur onik gabe.

Urte guzian kanpoan, etxalderat hurbiltzen dira bildots sasoinean bakarrik. Anartean, belar biziaz, ilarkez, laparrez, huntz ostoez, ezkurrez eta gaztainez elikatzen da.

2/ Gu... Artzain
Hamabost bat hazle bildu ziren Iparraldean 2014ean Sasi Ardiaren berezitasunen lantzeko.

Haien xedea, eremu idekietako hazkuntza begiratzea da, mendia gain gainetik baliatuz.

Sasi Artalde elkartea jadanik sariztatua izan da bere lanarendako : azpimarra dezagun lehen saria irabazi zuela Ondare Talde Nagusiak emaiten duen abereen bizi aberastasuneko lehiaketan. Prezioa, Pariseko laborantzako saloinean itzulia izan zaio.

Sasi Ardia begiratu eta zabaldu

lehen lana, arrazari ezagupen ofizial baten emaitea izan zen, dozier bat pausatuz Laborantzako Ministerioan. 2016an ezagutua izan da eta Hautespen Erankunde bat sortua izan da arrazaren hobetzeari buruzko lanaren eramaiteko.

Balorazio ekonomikoa

Hazkuntza hunek bizi nahi badu eta hazle berriak bultzatu nahi baditu, mozkin onak produzitu behar ditu. Horretarako, hazleek « Sasiko » markaren pean salduak diren produktuen promozioa egin behar dute : Zikiroa eta Bildotsa.

Hegoalde/Iparralde harremanak

Nafarroan eta Euskadin ere hazia da Sasi Ardia. Denek elkartasunezko lan bat plantan ezarri nahi dugu, itxurazko berezitasunak komunean jarriz baita mozkin hoberenak ekoiztuz.

3/ Sasiko Haragia
Bildots et Zikiro : bi mozkin nagusiak

Sasiko haragiak baldintza finkatu eta izenpetu batzuen arabera ekoiztua izan behar du, hazteko molde eta gizentzeari dagokionez. Ardiak kanpoan haziak dira : bederen sei hilabete sasi eta larreetan pasa behar dituzte. Zikiroek aldiz, bi urte eta erdiz molde horretan bizi behar dute.

Bere bizi osoan, Sasi Ardiaren hazkurria aberatsa da. Bere ibilbidean atxemaiten ahal duen belar biziaz, ilarkaz, lapar gaztez eta ezkurrez egina da. Erditzeko eta gizentzeko garaian osagarriak onartuak dira (etxeko zaldareak, soro belarra eta belarra idortua). JAO (Jitez Aldaturiko Organismoa) eta hartzituriko bazkak hertsiki debekatuak dira.

Hazkuntza molde horiek diote Sasiko ardikiari bere berezitasuna emaiten. Haragi gizenduak, ahoan gustu iraunkor eta fin bat oparitzen dauku ; adin bateko jendeek aspaldian jastatua ez dutena. Egitura uxter eta guria, hazkuntza luze eta zail baten ondorioak dira.

Sasiko markak segurtatzen du haragia lan molde hauek segituz ekoiztua izan dela.

Bildots.

- Ama batuz hazia - Adina : 3 eta 5 hilabeteren artean - 8,5 eta 12,5kg haragiren artean - Saltzeak : Martxotik Agorrilerat

Zikiro.

- Ahari zikitatua - Adina : 2,5 eta 4 urte artean - 17 eta 25 kg haragiren artean - Urte osoan saldua
Nun atxeman Sasiko haragia ?
Hautua zabala da...

Haragitegiak eta salmentak

– Hiriart-Solet harategian Hazparnen

– Sage harategia Saran

– Donibane Lohizuneko merkatuan

Jatetxeak

– L’Impertinent Miarritzen

– Hôtel du Chêne Itsasun

– Auberge chez Jean Lassalle Hazparnen

– Haranea jantegia Itsasun

Saltze garbiak

– Etchart/Makolatea Hazparnen

– Leire Ithurralde eta Panpi Olaizola Ezpeletan

– Mirentxu Mateo eta Filipe de Oreguy Irulegin

Proposer du zikiro de sasi ardi à Haraneko Borda ce n'est pas seulement une démarche qui vise à faire découvrir la biodiversité agricole du Pays Basque, c'est aussi offrir un produit de haute valeur, une qualité de viande exceptionnelle, persillée, savoureuse et unique en son genre

Une race à viande ancienne, relancée par des passionnés. La qualité et le bon goût sont toujours au rendez-vous !

Cette viande est un fleuron gastronomique digne d'honorer les plus grandes tables

Elevée en pleine montagne la Sasi Ardi donne une viande rouge intense au coeur tendre et dévoile sa finesse en bouche

Une alliance surprenante de puissance et de délicatesse, à l'image des grands vins de Bourgogne

Commercialiser cette viande c'est promouvoir une agriculture non intensive, à petite échelle et de qualité.

4/ Sasiko Ageri zonbait
Article paru dans Libération
6/ Harremanetan Sartu
Sasi Artalde elakartea, Herriko Etxea, 64 310 SARA
05 59 29 55 55
info@sasiko.eus
François ALZUGARAY
Maison Etchemendia
64430 UREPEL
06 84 61 44 88 / 05 59 37 55 73
gene.etcheverry@live.fr
DIRECTION
Christian AYNETO
Route de l'Eglise
64 250 ITXASSOU
06 26 50 66 11 / 05 59 42 68 90
christian.ayneto@orange.fr 
DIRECTION
Alfred ARRETCHE
Maison Erremedio
64430 ALDUDES
06 75 02 25 84
DIRECTION
Christian ARRETCHE
Maison Lantziria
64430 UREPEL
06 87 56 13 62
DIRECTION
Gabriel DURRUTY
Maison Panixtonia
64240 HASPARREN
06 12 15 85 82
panixkas@yahoo.fr
DIRECTION
Christophe ELISSALDE
Maison Halty
64250 ESPELETTE
06 66 99 21 00
DIRECTION
Maider et Xavier ETCHART
Makolatea
64240 HASPARREN
06 89 53 38 73 -/ 05 59 29 50 93
makolatea@gmail.com / maider.etchart@gmail.com
DIRECTION
Jean LASSALLE
Enseigne bidea
64240 HASPARREN
05 59 29 55 55
DIRECTION
Joanes ETXAMENDY
Chemin Alda bidea
64480 JATXOU
06 30 16 85 06
colchique64@yahoo.fr
DIRECTION
Christophe EYHERABIDE
Anxaronxa, Quartier Basseboure
64250 ESPELETTE
06 66 72 67 07
DIRECTION
Jean-Michel FALXA
Olhaberrieta
6430 BANCA
06 78 14 26 50 /05 59 37 42 19
DIRECTION
Asier RECARTE
Maison Xangala
6430 BANCA

DIRECTION
Leire et Panpi OLAIZOLA
Belazkabieta Etxeberria
64250 ESPELETTE
06 08 78 31 96
mendiak@neuf.fr
DIRECTION
Jean-Paul IRIQUIN
Olasur Etcheberria
64250 ITXASSOU
06 20 23 04 26
iriquin.jpm@orange.fr
DIRECTION
Mirentxu MATEO et Filipe de OREGUY
Bordaxuri
64220 IROULEGUY
06 40 89 08 80
mirentxu.mateo@wanadoo.fr
DIRECTION
7/ Gure Partaideak